Veiligheid en agressie als professionele uitdaging.
Agressie is een gegeven in de jeugdzorg. Ermee omgaan maakt deel uit van het professioneel handelen. Maar hoe vind je een goede balans tussen harde maatregelen (aangifte doen, werk staken) en zachte voorwaarden (klimaat en communicatie)?
180 deelnemers en drie hoofdgasten gingen in discussie tijdens het congres Jeugdzorg: Zo! op maandag 11 juni jl. in Nieuwegein.
Hoe moeten we het thema veiligheid interpreteren?
Dagvoorzitter Eelco Koolhuis nodigt de drie hoofdgasten van de ochtend uit ieder hun visie te geven op het thema veiligheid. Hans Wijers, landelijk onderhandelaar voor cao jeugdzorg bij Abvakabo FNV: “We hebben het zeker ook over emotionele veiligheid, niet per se over fysiek belagen. Sociale media worden momenteel nogal eens misbruikt om medewerkers aan de schandpaal te nagelen. Ik denk ook aan emotionele chantage door cliënten, ouders of grootouders. Door dit soort acties komt de gemoedsrust van de medewerker in het geding.”
René Meuwissen, bestuurder Jeugdzorg Nederland en algemeen directeur Bureau Jeugdzorg stadsregio Rotterdam: “Als je aan 100 medewerkers in de jeugdzorg vraagt waar zij aan denken bij het woord veiligheid, zullen 99 van hen dat interpreteren als de veiligheid van kinderen. Wij zijn er immers om de veiligheid van kinderen te waarborgen. Daarbij vergeten we onze eigen veiligheid wel eens. Maar eigen veiligheid is juist een voorwaarde om de veiligheid van kinderen te kunnen garanderen.”
Ahmed Marcouch, ex-politieman en Kamerlid PvdA, portefeuille veiligheid en justitie: “Als politieman, maar net zo goed als medewerker in de jeugdzorg, moet je je steeds afvragen in hoeverre je goed voorbereid en in staat bent om je werk veilig te doen. Is er back-up aanwezig als het onverhoopt misgaat? Medewerkers moeten het gevoel hebben dat ze er niet alleen voor staan en dat gevoelens van onbehagen en angst niet onprofessioneel zijn. Er bestaat helaas nog te veel angst om het over die angst te hebben.”
Hoort agressie eigenlijk niet gewoon bij dit werk?
Marcouch geeft een verrassende, niet politiek-correcte reactie: “Ik denk het wel. Je gaat nu eenmaal op problemen af, dat is de essentie van dit werk. Moeilijk nieuws kan tot agressie leiden. Wat er níet bijhoort, is dat we die agressie accepteren. Agressie is niet normaal; onveiligheid en angst die je ervaart in je werk evenmin.”
Wijers: “De media en de politiek leggen veel nadruk op agressie richting geüniformeerde diensten. De agressie in sectoren zoals jeugdzorg blijft onderbelicht. Ik vind dat we agressie tegen medewerkers in de publieke sector nooit mogen accepteren, in welke sector dan ook.”
Welke thema’s zijn onderbelicht gebleven?
Voordat de workshoprondes starten, inventariseert de dagvoorzitter alle onderwerpen die volgens de congresdeelnemers onderbelicht blijven. Een greep uit de suggesties:
- De veiligheid tussen cliënten onderling. Hoe gaan we binnen gemengde behandelgroepen om met dominante jongens en meisjes die hun grenzen moeilijk aangeven?
- Wees alert op en heb aandacht voor onaangename signalen in de situaties waarin je je bevindt, voorafgaand aan een escalatie. Durf zaken bespreekbaar te maken, vertrouw op je intuïtie. Leer die signalen bij jezelf herkennen. Staak eventueel je werk of de behandeling.
- Waar liggen je eigen grenzen? Wanneer doe je aangifte? Of maakt aangifte doen het alleen maar erger?
- Ontwikkel een methode/checklist voor risico-inschatting, bijvoorbeeld bij huisbezoeken.
- Hoe liggen de verhoudingen tussen medewerkers onderling? Er kan onderhuids veel spelen.
Aangifte belangrijk signaal naar de maatschappij
René Meuwissen: “Ik ben het niet eens met de stelling dat aangifte doen het alleen maar erger maakt. Door aangifte te doen, zeg je als organisatie: wij accepteren dit niet. Laat de medewerker niet zelf aangifte doen, maar doe dit als totale organisatie. Maak hierover afspraken met de politie. Eventueel kun je anoniem aangifte doen. Ik vind aangifte een belangrijk signaal naar de maatschappij: hier is een grens overschreden.”
Ahmed Marcouch over professionaliteit: “We hebben het nog niet gehad over de complexe multiculturaliteit in Nederland. Heel veel organisaties zijn niet toegerust om in gezinnen te interveniëren waar op de achtergrond in het Marokkaans commentaar wordt geleverd. Dat schept een onbehaaglijke sfeer en vraagt om professionaliteit.”
Meuwissen: “Ik vind het ontzettend belangrijk dat er een goede balans is tussen harde maatregelen enerzijds: agressietrainingen, preventiemaatregelen, afspraken met ketenpartners politie en justitie, en de zachte kant: klimaat, communicatie en voorwaarden scheppen voor medewerkers om op een professionele wijze hun werk te doen.”
Toetstheater
De congresdag wordt afgerond met een interactief rollenspel door het Toetstheater. Drie acteurs en één voice-over spelen enkele scènes binnen de fictieve jeugdzorgorganisatie Stagnatius. Groepsleider Kees maakt nogal wat fouten in zijn benadering van de dwarse puber Jessie op zijn leefgroep. Zijn teammanager Karin kan trouwens ook wel wat tips gebruiken. Aan de hand van suggesties en verbetertips uit de zaal doen de acteurs de scènes nog een dunnetjes over, net zo lang tot zich een bevredigend plot ontvouwt. Met de wijze woorden: “Zoek met je gevoel naar verstandige oplossingen” besluit dagvoorzitter Eelco Koolhuis het congres.